System dozoru elektronicznego – „SDE” (dozór elektroniczny)

System dozoru elektronicznego – SDE

Termin „dozór elektroniczny” pozostaje nazwą potoczną udzielonego osobie skazanej przez właściwy sąd penitencjarny zezwolenia na odbywanie kary pozbawienia wolności w ramach systemu dozoru elektronicznego.

Kryteria umożliwiające wyrażenie zgody w rzeczonym zakresie zostały skatalogowane w treści art. 43la ustawy Kodeks karny wykonawczy i należą do nich:

1. orzeczona względem skazanego kara pozbawienia wolności nie przekraczająca 1 roku i 6 miesięcy lub też orzeczona kara – w wymiarze niższym niż – 3 lata pozbawienia wolności, przy czym skazanemu pozostającemu w zakładzie karnym do jej odbycia pozostało nie więcej niż 6 miesięcy; nie mogą jednocześnie zachodzić warunki recydywy specjalnej wielokrotnej – multirecydywy (art. 64 § 2 ustawy Kodeks karny), ponownego skazania za zbrodnię zabójstwa lub przestępstwa przeciwko wolności seksualnej zagrożonego karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi nie mniej niż 8 lat – na warunkach wskazanych w treści art. 64a ustawy Kodeks karny lub też wobec sprawców, którzy z popełnienia przestępstwa uczynili stałe źródło dochodu, działają w grupie zorganizowanej lub też związku nakierowanym na popełnienie przestępstwa oraz względem sprawców przestępstw o charakterze terrorystycznym,
2. cele kary – w przypadku uwzględnienia wniosku skazanego – zostaną osiągnięte,
3. skazany ma stałe miejsce pobytu,
4. zgoda pełnoletnich osób wspólnie ze skazanym mieszkających odpowiada treści art. 43h § 3 ustawy Kodeks karny wykonawczy (pisemna zgoda wyżej wymienionych adresowana do sądu penitencjarnego lub komisji penitencjarnej, uwzględniająca umożliwienie podmiotom dozorującym dokonanie czynności kontrolnych),
5. nieruchomość, w której skazany będzie pozostawał spełnia warunki techniczne do odbycia kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego,

W przypadku skazanych, którzy ubiegają się o zastosowanie środka w postaci dozoru elektronicznego pozostając w warunkach wolnościowych istotnymi dla sądu orzekającego okolicznościami pozostają stopień demoralizacji wnioskującego, względy bezpieczeństwa oraz pozostałe okoliczności nieprzekonujące o potrzebie osadzenia w zakładzie karnym. Względem osób, które rozpoczęły już odbywanie orzeczonej kary pozbawienia wolności okolicznościami istotnymi pozostają dotychczasowa postawa i zachowanie.

Wobec braku wyrażenia zgody przez osobę wspólnie zamieszkującą ze skazanym na to by ten odbywał orzeczoną względem jego osoby karę pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego takie rozstrzygnięcie jest również możliwe, jednak wyłącznie w przypadku spełniania obydwu okoliczności – braku nadmiernych trudności dla osoby wspólnie zamieszkującej oraz naruszenia jej prywatności w nieznacznym stopniu. Osobie takiej – w przypadku pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku skazanego – przysługuje zażalenie na postanowienie w powyższym przedmiocie.

Co istotne dla osób skazanych więcej niż raz  – przy czym orzeczone kary pozbawienia wolności nie zostały dotychczas połączone – w określonych okolicznościach również mogą  ubiegać się o odbycie kary w systemie dozoru elektronicznego. Przy czym spełnione muszą zostać jednocześnie warunki opisane w pkt. 1 opisanym powyżej.

W ramach dozoru elektronicznego skazany może odbywać także zastępczą karę pozbawienia wolności, jak również orzeczoną w ramach art. 37b ustawy Kodeks karny (orzeczona jednocześnie z karą ograniczenia wolności do lat 2).

Wniosek o udzielenie zezwolenia na odbywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego

Z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego może wystąpić obrońca ustanowiony przez skazanego. Rzeczony wniosek winien być sporządzony w formie pisemnej oraz zawierać w swej treści stosowne uzasadnienie, uwzględniające z kolei m.in. z okoliczności opisane w treści art. 43la § 1-4 ustawy Kodeks karny wykonawczy. Ponadto należy również załączyć do tegoż wniosku oświadczenia o wyrażeniu zgody przez osoby wspólnie zamieszkujące ze skazanym na odbywanie przez niego kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego oraz o umożliwieniu organowi dozorującemu wykonanie czynności kontrolnych tejże nieruchomości.

Postępowanie w sprawie wyrażenia przez sąd penitencjarny zgody na odbywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego.

Przed rozstrzygnięciem wniosku w przedmiocie udzielenia zezwolenia na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego właściwy sąd penitencjarny weryfikuję spełnienie warunków technicznych poprzez informację od podmiotu dozorującego. W przypadku braku ich spełnienia wniosek w tym przedmiocie wyżej wymieniony sąd pozostawia bez rozpoznania.

Wobec skazanych pozostających w warunkach zakładu karnego sąd penitencjarny zwraca się do dyrektora tejże jednostki o sporządzenie opinii o skazanym oraz do Zespołu Kuratorskiej Służby Sądowej przy właściwym sądzie o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego o skazanym.

W przypadku skierowania wniosku przez skazanego bądź też ustanowionego obrońcę przed wydaniem postanowienia rozstrzygającego sprawę sąd penitencjarny wysłuchuje wnioskodawcę.

Postanowienie oraz obowiązki w nim zawarte.

Kluczowe dla skazanego pozostaje treść postanowienia o odbywaniu orzeczonej względem jego osoby kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, albowiem zawiera w swej treści fundamentalne informacje, w tym m.in. determinujące dalsze stosowanie tegoż środka. Treść postanowienia uwzględnia jednocześnie określenie: środków technicznych jakie zostaną zainstalowane – tj. rejestrator stacjonarny/przenośny i nadajnik oraz czas, miejsce, sposób i rodzaj wykonywanych obowiązków. Jednocześnie – co pozostaje szczególnie istotne – orzeczenie rozstrzygające określa termin i sposób powiadomienia przez skazanego organu dozorującego o gotowości do zainstalowania wymienionych powyżej urządzeń. W przypadku biernej postawy skazanego w tym zakresie podmiot dozorujący – bez zwłoki – zawiadamia o tym fakcie sądowego kuratora zawodowego oraz właściwy sąd.

Odpis wydanego w sprawie postanowienia, w tym informację o terminie dokonania przez skazanego stosownych zgłoszeń sąd penitencjarny doręcza właściwemu kuratorowi zawodowemu oraz podmiotowi dozorującemu. Sędzia penitencjarny zawiadamia ponadto pokrzywdzonego o treści wydanego postanowienia.

Ponadto skazany zobowiązany jest do noszenia nadajnika w sposób nieprzerwany, zasilanie urządzeń technicznych umożliwiających odbywanie kary w tym trybie energią elektryczną oraz należyte dbanie o ich stan, umożliwianie przeprowadzenia kontroli stanu tych urządzeń, ewentualnej ich naprawy lub wymiany oraz wejścia pracowników podmiotu dozorującego do nieruchomości zajmowanej przez skazanego, w tym udzielać organom wymienionym w art. 43n § 1 pkt. 4) ustawy Kodeks karny wykonawczy wyjaśnień związanych z przebiegiem odbywania kary w systemie dozoru elektronicznego, stawiać się na każde wezwanie sędziego penitencjarnego i kuratora oraz sumiennie wykonywać obowiązki na niego nałożone.  Jednocześnie skazanego zobowiązuje się do pozostawania w miejscu i czasie wskazanym przez organ wydający postanowienie w sprawie oraz do odbierania przychodzących do przenośnego rejestratora połączeń, udzielania podmiotom o którym mowa powyżej – na uprzednie ich żądanie – stosowanych informacji (art. 43n § 1 pkt 4 ustawy Kodeks karny wykonawczy), w tym przy zastosowaniu rejestratora przenośnego.

Sąd lub komisja penitencjarna w treści postanowienia o udzieleniu zezwolenia na odbywanie kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym w systemie dozoru elektronicznego określi czasookres zarówno w ciągu doby jak i określonych dniach tygodnia – kiedy skazany uprawniony jest do oddalenia się z miejsca stałego pobytu, przy czym ten zakres czasowy w ciągu jednej doby nie może przekraczać 12 godzin. Ustawodawca w treści art. 43na ustawy Kodeks karny wykonawczy zakreślił cele takiego oddalenia, tj. m. in. wykonywanie obowiązków pracowniczych, praktyk religijnych, opieki nad osobami tego wymagającymi, kształcenia, uczestnictwa w zajęciach kulturowych czy sportowych, realizacji spraw bieżących – dokonywania zakupów, opieki medycznej, etc.

Jednocześnie sąd penitencjarny może zobowiązać skazanego, któremu udzielono wyżej wymienionego zezwolenia do wykonywania szeregu obowiązków szczegółowo określonych w art. 72 ustawy Kodeks karny; do najczęściej stosowanych należą m.in. wykonywanie zaleceń kuratora, zakaz nadużywania alkoholu bądź też używania środków odurzających, przestrzegania porządku prawnego, podjęcie terapii uzależnień, psychoterapii bądź psychoedukacji, wykonywanie pracy zarobkowej, zakaz przebywania w określonych miejscach.

Zmiana miejsca wykonywania dozoru elektronicznego

Wyłącznie w wyjątkowych wypadkach, uzasadnionych szczególnymi okolicznościami właściwy sąd penitencjarny może dokonać modyfikacji w zakresie zmiany miejsca wykonywania dozoru stacjonarnego przez skazanego, jak też przedziału czasowego zarówno na przestrzeni doby, jak i dni tygodnia kiedy skazany może przebywać poza miejscem zamieszkania.

Co znamienne dla skazanych wobec, których zapadł więcej niż jeden wyrok – w sytuacji kiedy odbywana karta pobawienia wolności odbywana w ramach dozoru elektronicznego objęta zostanie wyrokiem łącznym wówczas sąd penitencjarny uchyli udzielone zezwolenie. Przy czym brak przeciwwskazań do ponownego udzielenia takiego zezwolenia w zakresie kary łącznej pozbawienia wolności, jednak spełnione muszą zostać okoliczności, o których mowa w części wstępnej niniejszego artykułu. W zakresie przedziałów czasowych, o których mowa powyżej stosownej modyfikacji może również dokonać sądowy kurator zawodowy – wyłącznie jednak w przypadkach uzasadnionych, podyktowanych koniecznością nagłej modyfikacji. O powyższym fakcie tenże kurator niezwłocznie informuje właściwy sąd penitencjarny, który może modyfikacje kuratora uchylić lub zmienić. Informacje o dokonanych przez sądowego kuratora zawodowego zmianach wprowadza się do właściwego systemu komunikacyjno-monitorującego.

Podobnie w przypadku szczególnych okoliczności, związanych z aspektem zdrowotnym, rodzinnym bądź osobistym skazanego sądowy kurator zawodowy może wyrazić zgodę na opuszczenie przez wyżej wymienionego miejsce wykonywania kary w ramach dozoru elektronicznego na czas nie dłuższy niż 7 dni. W przypadku kiedy jest to możliwe skazany winien pozostawać w tym okresie w asyście osoby godnej zaufania lub osoby najbliższej. Sądowy kurator zawodowy zobligowany jest by powiadomić o treści decyzji właściwy sąd penitencjarny oraz dokonać stosownego zgłoszenia do systemu komunikacyjno-monitorującego.

Zażalenie na postanowienie o udzieleniu zgody na obywanie kary w ramach SDE

Zaskarżalność postanowienia sądu penitencjarnego o udzieleniu zgody skazanemu na odbywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego – zażalenie przysługuje skazanemu, obrońcy, prokuratorowi (obowiązek obecności podczas posiedzenia sądu), dyrektorowi właściwego zakładu karnego i kuratorowi sądowemu – w zakresie ostatnich dwóch podmiotów zażalenie przysługuje wyłącznie w sytuacji kiedy wniosek inicjujący postępowanie został przez nie złożony.

Wsparcie adwokata w procesie przygotowanie wniosku o odbywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego oraz dalsza reprezentacja skazanego w postępowaniu wykonawczym

Okolicznością przekonującą również do skorzystania z pomocy podmiotu profesjonalnego – adwokata, m.in. przy sporządzeniu wniosku w przedmiocie wyrażenia przez sąd penitencjarny zgody na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego przemawia fakt, o którym mowa w treści art. 43ll ustawy Kodeks karny wykonawczy, a mianowicie – sąd penitencjarny rozpozna co do istoty kolejny wniosek skazanego w tym samym przedmiocie złożony po upływie 3 miesięcy liczonych od daty wydania postanowienie o odmowie udzielenie zezwolenia. Zatem zasadnym zdaje się pozostawać zlecenie prowadzenia sprawy adwokatowi – doświadczonemu w ramach postępowań wykonawczych – który w twoim imieniu przygotuje stosowny wniosek, dbając by ten nie był dotknięty jakimikolwiek brakami, udzieli pomocy w ocenie przydatności dokumentów wnioskowanych jako dowody w sprawie czy wreszcie udzieli profesjonalnego wsparcia w trakcie posiedzenia przed sądem penitencjarnym.

Zapraszam do kontaktu z Kancelarią Adwokacką Osemlak, specjalizująca się również w „sprawach o dozór elektroniczny” (nazwa powszechna).

W przypadku kar pozbawienia wolności nieprzekraczających wymiary 4 miesięcy orzeczonych względem skazanych, których w dniu składania wniosku w przedmiocie umożliwienia jej odbywania w systemie dozoru elektronicznego faktycznie odbywają już wymienioną karę w warunkach zakładu karnego właściwa do jego rozpoznania pozostaje komisja penitencjarna. Przy czym – podobnie jak w przypadku postępowania przed sądem penitencjarnym – zachodzić muszą ściśle określone okoliczności nie tylko te opisane w pkt. 1 (powyżej) ale także: odbywanie kary w tym systemie spowoduje realizacje celów kary, dotychczasowa postawa i zachowanie wnioskującego przemawiają za takim rozstrzygnięciem, skazany ma stałe miejsce pobytu, które spełnia niezbędne warunki techniczne, a osoby wspólnie z nim zamieszkujące wyraziły na to zgodę.

Wymogi dotyczące treści postanowienia mają zastosowanie również do decyzji komisji penitencjarnej w przedmiocie udzielenia skazanemu zgody na odbywanie tejże kary w systemie dozoru elektronicznego. Również wydanie rzeczonej decyzji poprzedzają czynności związane z weryfikacja technicznych możliwości wdrożenia tego sposobu wykonywania kary, zgody osób wspólnie zamieszkujących ze skazanym czy też wywiadu środowiskowego sporządzonego przez właściwego kuratora zawodowego.

Decyzja komisji penitencjarnej podlega zaskarżeniu – w trybie stosownej skargi, rozpoznawanej przez właściwy sąd penitencjarny.

Warunkowe przedterminowe zwolnienie z odbycia reszty kary

Istotnym dla skazanych odbywających karę pozbawienia wolności w ramach dozoru elektronicznego – zwłaszcza zbliżonej w swoim wymiarze do progu górnego – pozostaje możliwość ubiegania się o udzielenie, również przez właściwy sąd penitencjarny warunkowego przedterminowego zwolnienia (warunkowe przedterminowe zwolnienie z odbywania reszty kary). Okoliczności umożliwiające uzyskanie dobrodziejstwa warunkowego przedterminowego zwolnienia zostały opisane w treści ustawy Kodeks karny.

Art. 77 § 1 k.k. reguluje warunki materialne do zastosowania instytucji warunkowego przedterminowego zwolnienia, takie jak okoliczności popełnienia przestępstwa, warunki i właściwości osobiste sprawcy, sposób jego zachowania post factum oraz w czasie odbywania kary. M. in. wyżej wymienione okoliczności winny przekonywać, że skazany po zwolnieniu będzie przestrzegał porządku prawnego i będzie stosował się do orzeczonych względem jego osoby środków. Warunki formalne natomiast zostały wymienione w treści art. 78 k.k., który w swej treści wskazuje m.in., że legitymację do ubiegania się o zastosowanie tegoż środka posiada skazany, który odbył nie mniej niż połowę orzeczonej względem jego osoby kary pozbawienia wolności.

Konsekwencją udzielenia skazanemu warunkowego przedterminowego zwolnienia jest uchylenie postanowienia w przedmiocie wyrażenia zgody na odbywanie przez skazanego kary w systemie dozoru elektronicznego. Znamiennym pozostaje również, że zastosowanie instytucji warunkowego przedterminowego zwolnienia zostało wykluczone w przypadku skazanych odbywających zastępczą karę pozbawienia wolności za przestępstwo i przestępstwo skarbowe w systemie dozoru elektronicznego.

Kilka słów odnośnie zgody osób wspólnie zamieszkujących ze skazanym

Zgodnie z treścią art. 43h § 3 ustawy Kodeks karny wykonawczy warunkiem przystąpienia do odbywania orzeczonej względem osoby skazanego kary pobawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego jest uprzednia zgoda pełnoletnich osób wspólnie z nim zamieszkujących adresowana do sądu penitencjarnego lub też komisji penitencjarnej, uwzględniająca również umożliwienie podmiotowi dozorującemu wykonanie stosownych czynności kontrolnych.

Ewentualnie – w przypadku takiego zarządzenia sędziego penitencjarnego lub też komisji penitencjarnej – kurator sądowy dokonuje ustaleń w przedmiocie czy skazany z innymi pełnoletnimi osobami faktycznie zamieszkuje. W przypadku odpowiedzi twierdzącej podejmuje czynności zmierzające do ustalenia ich danych personalnych – wówczas poucza je o konsekwencjach jakie niesie dla nich odbywanie przez skazanego kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego i o warunkach jej odbywania. Kurator dokonuje również ustaleń dotyczących warunków rodzinnych i socjalno – bytowych skazanego, w tym miejsca jego zamieszkania w zakresie niezbędnym dla przedmiotu sprawy. Oświadczenie tychże osób może zostać odebrane podczas czynności wykonywanych przez kuratora sądowego. Zgromadzone informacje kurator przedstawia sądowi penitencjarnemu lub też komisji penitencjarnej.

Przy czym oświadczenie złożone przez pełnoletnie osoby wspólnie ze skazanym zamieszkujące, o którym mowa powyżej, nie może zostać cofnięte po pozytywnym rozpatrzeniu sprawy przez sąd lub komisje penitencjarną.

Zakończenie dozoru elektronicznego

Dzień zakończenia dozoru elektronicznej – w przypadku braku wcześniejszego uchylenia udzielonego skazanemu zezwolenia – stanowi jednocześnie uznanie kary za wykonaną w ramach rzeczonego systemu.

Do przyczyn obowiązkowego uchylenia przez właściwy sąd penitencjarny dozoru elektronicznego należą m. in. brak zgłoszenia przez skazanego właściwemu organowi dozorującemu gotowości zainstalowania urządzeń technicznych, bądź uniemożliwienie ich montażu, skazany uchyla się od nałożonych na niego obowiązków, narusza porządek prawny w tym popełnia przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, skazany został umieszczony w zakładzie karny w związku z koniecznością odbycia kary w innej sprawie lub zastosowano względem jego osoby środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania. W wyjątkowych wypadku sąd penitencjarny może odstąpić od uchylenia postanowienia w przedmiocie zezwolenia skazanemu na odbywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego.

W przypadku uchylenie wyżej wymienionego zezwolenia sąd penitencjarny wydaje dyspozycję w przedmiocie natychmiastowego zatrzymania skazanego oraz jego doprowadzenia do aresztu śledczego; powyższe czynności przeprowadzane są bez uprzedniego wezwania skazanego – o tym fakcie winien on zostać pouczony. W taki przypadku ponowne udzielenie skazanemu zezwolenia na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego w tej samej sprawie nie jest możliwe.

Zapraszam do kontaktu z Kancelarią Adwokacką Osemlak za pośrednictwem wiadomości tekstowej (wypełnij stosowny formularz) lub telefonicznie (kliknij tutaj).